| Ynys Dewi |
Mae’r
ynys hon, sy’n wynebu Penmaendewi ar draws dyfroedd byrlymus
Sain Dewi, yn ynys drawiadol iawn o ran golgfeydd. Mae’n
siwr mai dyma safle gorau Sir Benfro ar gyfer gwylio morloi llwyd
a llamhidyddion.
Maen nhw’n credu bod yr enw Saesneg ar yr ynys, sef ‘Ramsey’ yn dod o enw person Llychlynaidd, sef Hrafn, ac felly mae’n golygu “Ynys Hrafn”. Yn y Gymraeg, mae’r enw Dewi yn cyfeirio at Dewi Sant”. Mae dau gopa Carn Ysgubor a Charn Llundain yn rhoi amlinell nodedig iawn i Ynys Dewo. Roedd yn dir-nôd ar gyfer pererinion morol cynnar a oedd ar eu ffordd i Dyddewi. Ceisiodd sawl Meudwy loched yma hefyd, ac yn eu plith Sant Justinian, ffrind a chyfesydd i Dewi Sant. Roedd yna ddau gapel Cristnogol cynnar ar yr ynys a ffynnon sanctaidd a oedd yn enwog am ei bwerau iachau. Mae Ynys Dewi hefyd yn gadarnle bridio ar gyfer y frân goesgoch, aelod prin o deulu’r frân. Dyma’r unig safle yn Sir Benfro, hefyd, lle mae cornchwiglod yn ceisio bridio. Caiff yd ei dyfu yn y caeau canolog er mwyn denu adar mudol sy’n bwyta hadau yn ystod diwedd yr Haf a’r Hydref. Mae yna glogwyn mawr o adar y môr ar ochr orllewinol yr ynys, a gallwch weld gwylanwyddod yn plymio am bysgod oddi ar y môr. Mae Ynys Dewi’n gartref i’r drefedigaeth fwyaf o forloi llwyd yn Ne Prydain. Mae’n nhw’n fwyaf gweledol o ddiwedd Awst hyd Hydref pan ddaw’r rhai benywaidd i’r traethau bridio i roi genedigaeth. Caiff dros 600 o rai bach eu gwni yma bob blwyddyn. Mae’r dyfroedd o gwmpas Ynys Dewi yn llawn o lamhidyddion porth, tra bod dolffiniaid cyffredin, trwynbwl a llwyd yn cael eu gweld bob blwyddyn. Ar y tir, mae yna geirw coch a gyflwynwyd i’r ynyd pan gafodd ei ffermio, ac hefyd llygod tir. Mae yna blanhigion prin lleol a chenedlaethol ar Ynys Dewi. O ddechrau’r Gwanwyn mae’r clogwyni’n llawn o flodau o bob lliw a llun ac yn Awst, y grug porffor yw’r enghraifft orau o rostir ar ein hynsoedd sydd oddi ar y tir. I’r De o’r tir, mae yna dair ynys serth: Ynys Gwelltog, Cantwr a Bery. Mae’r rhain yn safleoedd bridio ar gyfer gwylanod cefnddu ac yn y Gwanwyn, mae’r serennyn glas golau i’w gweld yno. © Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro 2002 Bob dydd, mae yna nifer o weithredwyr yn cynnal teithiau Bywyd Gwyllt a theithiau Plymio yn yr ardal, gan adael o amryw o fannau. Ymysg y gweithredwyr mae: Thousand Island Expeditions - Y rhai sydd
wedi eu hangori yn St Justinians Mae gan yr holl weithredwyr yma feistri llongau a chriwiau wedi’u hachredu gan gynllun WiSe (Wildlife Safe) ac maen nhw’n aelodau gweithredol o grwp Cod Morol Sir Benfro. Fel y cyfryw, byddan nhw'n cydymffurfio â’r codau ymddygiad a ddatblygwyd i warchod bywyd gwyllt morol Sir Benfro, a byddan nhw hefyd yn rhoi gwybod i noddwyr am unrhyw rywogaethau byddan nhw’n eu gweld. Mae gweithredwyr eraill hefyd ar gael yn yr ardal. I gael mwy o wybodaeth ynglyn â lle i fynd a beth i’w weld, piciwch i mewn i www.pembrokeshirecoast.org.uk |
| <BACK |
