| Sgomer |
Ynys
Sgomer yw’r mwyaf o ynysoedd Penfro. Mmae’n Warchodfa
Natur Cenedlaethol sydd o bwysigrwydd rhyngwladol oherwydd yr
adar y môr a geir yno. Mae hefyd yn le da I weld morloi,
ac yn ystod y gwanwyn a’r haf cynnar ceir rhai o arddangosfeydd
gorau o flodau gwyllt yn Nwyrain Prydain.
Mae yna dystiolaeth o fodolaeth ddynol yn ôl yn yr Oes Efydd, ar ffurf carreg sefyll unig a adnabyddir fel yr Haroldstone a grwp o naw carnedd claddu bychan. Mae’r gweddillion archeolegol mwyaf pwysig yn dyddio nôl I Oes yr Haearn (650CC- 100OC). Credir bod tua 200 o bobl yn byw yno bryd hynny. Mae yna ôl pedwar treflan, Caer penrhyn bychan, a rhai o’r enghraifftiau o systemau caeau Oes yr Haearn a gadwyd mewn cyflwr da ym Mhrydain. Yn ystod y Gwanwyn, cyn i’r planhigion dyfu, mae ffiniau’r caeau hynafol yma i’w gweld yn ddigon eglur fel rhesi o gerrig neu gloddiau cerrig neu bridd. Mae gwynt a halen yn tocio planhigion yr ynys, sy’n cael eu gwrteithio a’u sathru gan adar y môr, a’u bwyta gan filoedd o wningod. Mae clychau’r gog a’r blodyn taranau yn blodeuo mewn mannau cysgodol, gyda chlustog Fair a gludys arfor yn tyfu ar gopa’r clogwyni. Does yna ddim coed, er bod helyg, prysgoed mieri a drain duon yn byw yn y dyffrynoedd, ac mae’r rywiogaethau’n sy’n arwyddo coetir megis y clychau glas yn awgrymu y bu ardaloedd coediog eang yn bodoli yma unwaith. Mae gan Sgomer yr heidiau mwyaf a mwyaf hygyrch o adar y môr yn Ne Prydain. Mae’r clogwyni’n frith o adar y môr – gwylanod y graig, gweilch y penwaig, gwylogod a gwylanod coesddu. Mae’r pâl yn nythu mewn tyrchfeydd yng nglaswellt copa’r clogwyni, gwylanod y penwaig a gwylanod cefnddu mawr ar y brigiadau creigiog, a’r gwylanod cefnddu llai ar y llwyfandiroedd. Mae swn, y gwynt a’r bfridio yn parhau gydol y nos a’r dydd. Mae gan yr ynys dros 100,000 o barau o wylanod Manaw, y nythfa fwyaf o’r fath rywiogaeth yn y byd, o bosib. Byddan nhw’n bwydo allan ar y môr yn ystod y dydd, ac maen nhw’n dychwelyd i’w tyrchfeydd liw nos. Fe allwch chi eu adnabod gan y swn iasol a roddodd yr enw “Ynys yr eneidiau coll” I Ynys Sgomer unwaith. Mae aros ar yr ynys dros nos yn brofiad bythgofiadwy. Mae adar y môr yn fwyd ar gyfer u cigfran, y boda a’r hebog glas, sydd hefyd yn bridio ac yn bwydo ar yr ynys. Mae sawl pâr o frân groesgoch a nifer amrywiol o dylluanod clust-fyr hefyd yn bridio yma. Nid oes unrhyw famaliaid ysglyfaethol fel
llwynogod neu lygod mawr yma, a dyna pham mae yma gymaint o
adar sy’n nythu ar y tir. Mae llygoden tir Sgomer yn unigryw
i’r ynys. Mae yna filoedd o lyffantod yma, ynghyd â
rhai brogaid, maddfallod palmet y dwr, madfallod a nadrodd defaid.
Mae’r dyfroedd o amgylch Sgomer, Sgogwm a Middleholm yn rhan o Warchodfa Natur Forol Sgomer, un o dim ond tair Gwarchodfa o’r fath yn y DU. Yma, rydych chi’n debygol o weld llamidyddion cyffredin, yn bwydo ar y pysgod yn y dyfroedd bywiog. Yn hwyr yn yr Haf, mae’n, bosib y gwelwch ddolffiniaid cyffredin hefyd, yn ogystal â dolffiniaid trwynbwl a dolffiniaid llwyd, ac hefyd pysgod yr haul, sy’n bysgod digon rhyfedd. © Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro 2002 Bob dydd, mae yna nifer o weithredwyr yn cynnal teithiau Bywyd Gwyllt a theithiau Plymio yn yr ardal, gan adael o amryw o fannau. Ymysg y gweithredwyr mae: Dales Sea Safari – Y rhai sydd wedi
eu hangori yn Dale neu Neyland Mae gan yr holl weithredwyr yma feistri llongau a chriwiau wedi’u hachredu gan gynllun WiSe (Wildlife Safe) ac maen nhw’n aelodau gweithredol o grwp Cod Morol Sir Benfro. Fel y cyfryw, byddan nhw'n cydymffurfio â’r codau ymddygiad a ddatblygwyd i warchod bywyd gwyllt morol Sir Benfro, a byddan nhw hefyd yn rhoi gwybod i noddwyr am unrhyw rywogaethau byddan nhw’n eu gweld. Mae gweithredwyr eraill hefyd ar gael yn yr ardal. I gael mwy o wybodaeth ynglyn â lle i fynd a beth i’w weld, piciwch i mewn i http://www.pembrokeshirecoast.org.uk/ |
| <BACK |
